थारु संस्कृतिः लिक्यासे बाहिर भ्वजहा रिट
“…बडानी खाएके जाएके बा, अप्नहु चलु” उप्परिक अँख्रा पुर्बैह्या गोचा फोनसे महिन निउट टहै । बडानी कलह हमार पच्छिँउह्वा थारुम पक्कापोर्हि खैना, कहुँ ठकौनी खैना फे कठ । माघ, फागुन छँयाकभर थारु गाउँम भ्वजक ढुमढरक्का, सामाजामम डटल रठ ओ आपन आपन सकारि अन्सार भ्वजकाज कैख लौव नाँटपाट फे जोर्ठ ।
किसन्वा, कोड्रौहा, कमैया, बुक्रहा घरम आपन सकारि अन्सार जिटिजिटा पल्ना, भ्वजक छाँकिबुँडक सामा कर्ना, खट्र्यन लाग मुर्गिचिङ्ना, छेग्रीभेँरि, सुँवरमाकर मार मार भ्वजसे सरटार हुइठ । भ्वज खाइ आइल डुर लघ्घुक कबिलन मानमर्जाद कर्ना, भ्वजक बिडक दिन दान डछना डेना एकडम मैगर रिट देखपरठ । पुरान, लौव नाँटसोरि लखाक फर्को नाँट (सम्बन्ध) बल्गर पर्ठ । यि सब चलनसे थारु भ्वज महाचम्पन ओ खन्गर लागठ । घरम लौवन्डिक भ्वज बा कलसे टिन चार महिना पैल्हसे जन्यावन डुल्हिक पौह्रा जुटैना ओ बनैना कामम डटल रठ ।
पैल्ह पैल्ह महाडुर डुरसे कुल्वाभर्वा करक पर्ना ओर्से डुल्हिक लाग कपारिम ढर्ना बेर्रा भङ्गना, सिर्हट्टा बनैनम बेढप चेट लगाइट । यि कामसे डुल्हि कट्रा सिपार ओ जंग्रार बा ? कना बाट फे गाउँभर बखान चल । डुल्हिक लानल पौह्राह, सिप ओ जाँगरसे जोरल हुइलक ओर्से डुल्हि फे आपन पौह्रा सिर्जैनम चेट लगाइठ, नैजानल चिज सिखँकलाग बलजोर लगाइठ । मेरमेरिक पन्ह्वाडार गोँरि बिनट, डेल्वा सिँगारट । घरक मनै, सिपार मनैन बलाबला डुल्हिक खट्या, खटौलिक पावा, मच्या खँरडट । सनक लस्री रंगारंगा पन्ह्वाडार बुट्टा बनाक भाँगठ ।
ओहर डुल्हक फे कर्रा पर्नारह । आपन सस्रार जिँउरा लगाई, लौव नाँटसे सोरिँ बड्ल जाइबेर बेना, सुप्पा, गोन्ड्रि, मच्यँक पहुरा टाङ्गभर्वा लैजाइठ । आपन सस्रार, मामा सस्रार, फुईफुफा सस्रार सब ओर पाला लगालगा जिउँरा लगाइठ । अघट्यक यि रिट थारु नाँटसोरिह चाक्कर पर्ना कामम एकडम पक्कासे लखैल रह । डुल्हा पहुरक बड्लम सस्रारसे फे डाम, मोल पाक अडा करठ ।
थारुन्क बैठाइ, ठाउँ, गाउँ, परगन्ना अन्सार थारु रिट फे डान्डान्चे फरक बिल्गट । संस्कार, रिट, रहान समय, छँयाक अन्सार करोट लेटि रना हुइलक ओर्से फे हुइ सायद, ढ्यार थारु रिटम अघट्यक पूर्खनक चलाइल रिट हेरैटि जाइटा । जौन रिट, थारुन्क सहचिन, पहिचान ओ पूर्खन्क यादसे जोरल बा । आब्बक लौव (आधुनिक) जुगजबानम हमन थारु रिटभाँटह बचैना कर्रा परल बा । ओ थारु भ्वजम आइल बड्लावक लिक्या हेर्लसे सुर्टा लग्टिक बा । उ थारु भ्वज, डुरडुरिक कबिलनसे जुट्ह्याला हुइना मौका, राटभरभर भ्वजहा माँगर गैना ओ गाउँ चैनार पर्ना सब सिहनि होगैल । बराट जैनासे पैल्ह राटिक दिन भोज्हिन्या ओ नेँढर्या डिउँली डर्ना (उरुड चक्यासे पिस्ना) ओ राटभर माँगर गाक भ्वजहा घर चम्पन रह । चुनिबर्या बनाक डिँउटन पुज्ना, पितृन मान कर्ना एकडम खन्गर रिट रह । आजकाल माँगर गैना मनै फे माटिक च्यापासे डब्टि जाइट आपन गुन लौव मनैन सिखाई नैसेक्ठुइट । आब ट राटभर भर ढेँकि कुट्हस टकुनझ्याङ्ग टकुनझ्याङ्ग डिजे सारा कान फोरडारट । उ माँगरक ढरान, सुन्टिसुहावन लाग ।
पैल्हकहस, चाउर पर्छना ओ सगुन लैजना फे बडल स्याकल । डुचारजे, चाउर पर्छजाइबेर डुनुपाँजर डुडु मन (चार लम्बर) चाउर ड्वाला लस्कैटि जाइट । गालभर, चाउरक पिठक छाप लगैल डेखपरट, आब भन्याको सगुनक लाग झोलम डान्चे चाउर लेक भेड्डि मच्यालेठ ।
पैल्ह ट लवन्डिक घरवर, डोली बोकक लाग चौठेँर्वन सल्ला पारठ । गाउँक सुरौहन (किसानन) भर भ्वजहा कामम फाँटल रहठ । किउ भ्वजहा टोरंगन टङ्गना, किउ जिटिजिटा पनैना, किउ चन्डोल कस्ना, किउ डोली सजैना, किउ माटिक गंग्रीक कलस रंगैना, किउभर छिँयक खम्बा गर्नम डटल रहठ । डरगर डरगर मनैभर चन्डोल बोकक लाग सल्ला मिलाइठ । आब ट, ढ्यार जसिन डुल्हन जिप, कार, नाइटबस बँढाइलग्ल । एकडम निब्बर कोड्रौहा फे गाउँक मल्कान टेँट्टर ट जरुर बँढैठ । भ्वज खर्चाहा होगैल, पैल्हकहस कम खर्चाहा,लहर््यम बराट डेख्ना, चन्डोलम डुल्हा बराट जैना, डोलिम डुल्हि बोक्ना सिहनि होगैल ।
जौन राहरंगिट, चम्पन भ्वजहा सामा करबेर सुरौहनक रह, आब उ सब नैरहिगैल । असिन गाउँ ट्वालम सामा करबेर समाजिक सद्भाव, मिलजुल, सबजहन सखैना बाट एकडम मजा रिट मान्जाइठ । कबुकाल कुल्वाभर्वा करबेर किसानन बिच्चम ठोलिबोलि, टकरपकर परल बाट फे यिह ब्यालम मिलजुल हुइना मजा मौका पाइठ । आजकाल सुरौहन पैल्हकहस जुट्ह्याला कर्ना, छलफल कर्ना कम होगिल । यि सब सामाजामा ट आजकाल्ह बजारिक टेन्टहाउस सब डल्बाडर छैना जुम्मा लैडारठ ।
चौँठि फ्यारल दिन (डुल्हि घरम लन्ना) बिहन्य डुल्हा सक्कु पठ्लर्हिन लड्या, कुल्वक लघ्घु कुल्ला डटिउन कराई लैजैना बहुट सैयर लाग । पाछ बासि खवैना, डुल्हक डेहल माकुर माँगमाँग सुरुक्ना, उ जुबानक भेलिक चायक स्वाद और छन्डिक मीठ लाग ।
कम खर्चहा डुल्हक पहिरान, ढकढक उज्जर जामा, पाँच हाँठक पग्या, कंढम रुमाल, गड्डि चट्टिम भ्वज निपट जाए । ओहरवर डुल्हिक उज्जर डैनाहा झुल्वा, माठ छोप्ना अघ्रानसे कोकन पर्लरहठ । १२ हाँठक फर्या, हाँठम चुर्या, घ्याँचम गुर्या हुइलसे बन्टह । आझुकाल्हिक भ्वज झँक्लसे यि सब रिट मारल डेखपरठ । सटहम, हजारौ पर्ना डुल्हिकलाग सारी, मुहभर झकझक पर्ना हजारौक मेकअप, चुर्या गुर्या, सपर्ना चिज (श्रृगार) ट छुट्ट पलिबा । डुल्हा फे का कम, बेढम चटकल ब्राण्डक टाईकोट, जुत्ता हुइहिक पर्ना ।
अघट्यक डुल्हनक,छोट छोट माग रहिन । बराट गैल दिन कुछ माँग रल्हसे भाट नैखाइट । राउट माँउ खोब फुस्लाइठ । हाँठम घरि बहान्डेलसे सब पुगजाइन । हुइल पुगल मनै रेडी, साइकिल डेलसे फुहाँइठ । आजकाल्हिक, भ्वजम ट पैल्हसे डाइज पक्कापक्कि कैडर्ठ, लाखौ पर्ना भेड्डि ट जरुरी होगैल । ओहर, डुल्हिह गुड्रि गड्डा, सोफा, पलङ्ग, टेबुल कुर्सि, फ्रिज, पंखा, मुबाइल, टिबि,ल्यापटप, मेरमेरिक भाराबर्टन ट पलि बा । आजकाल्हिक, यि भ्वजहा टामझाम, डेखिकडेखा, टैछोरमैछोरसे सौकि कुब्बर पोघ्लक पटैनैपैठ । डुरडुरिक कबिलन घरम ढार्क पाख भरभर भ्वज खैलसे फे एक्को नैखलिन । आजकाल्हिक भ्वज ट मन्डपम हुइलागल । खानपिनक लाग होटलक बैंकेट बुक हुइलागल । अंग्रेजिहा डारुक बौछारसे मानमर्जाद हुइलागल । बुह्राइल पुरान मनैनसे बोलिबट्कोहि बटैना, सुखदुख सट्ना सब डगर बुज्टि जाइलागल ।
घरक बेँट्यन, भ्वजम ड्वार गस्ना, पाटम सुट्ना, डुल्हक बर्छि ठम्न्हा, महाचम्पन रिट रह । बड्लम आपन छाईचेलिन मन चौकस पारक लाग किहुँ डगर्या भेँर्या डेहट ट किहु डुहानी गैया, भैसिन्या सँख्रट । किहुँभर गोझ्यम रहल मोल, डाम, रुप्या डेक फुस्लाइठ । यि रिटसे घरक बेँट्यन ओ डाडुभैयन्क नाँट (सम्बन्ध) आउर पक्कासे लखाजाए । आजकाल्हिक मन्डपिक भ्वजसे यि रिटह छाँहि पारल डेखपरट ।
थारुन्क भ्वजहा रिट, महाखन्गर ओ चम्पन बा । टब्बु फे यि चलनह आनक (आगन्तुक) रिट छाँहि पर्टिजाइटा । एकवर भ्वज ढुमढरक्का ओ खर्चाहा हुइलागल, ड्वासरवर चम्पन रिट बिस्रटि जाइलागल । गाउँम डेखासिखि, जुझिकजुझा भ्वजम पैसक खैखान ट हुइटि बा, औरवर राटभर मोटु ठर्कना डिजेक अवाजसे फे कानह खराब पर्ना हुइल । माँगरम नुकल गुन उस्टैटि जाइटा,जौन थारु भ्वजक नैमजा लछिन हो । यि टारसे (ट्रेण्ड) भ्वजक सामा हुइकलसे कुछ बर्खापाछ थारु रिटभाँट, भ्वजहा चलन सब बट्कोहि केल बनाक ओनैना हुई । आपन घरम हुइना भ्वजह, थारु सहचिनसे जोर्ख, थारु रिट पार्क करक परल जिहिसे हमार पुर्खन्क चलाइल रिट सड्डभर जिट्टि रह ।
(म्वर यि बिचारसे केक्रो मनम ठँ्यास लाग सेकि, म्वर कहाई आपन सकारि अन्सार भ्वज कैख लौव नाँटसोरि लखाई । सेकटसम भ्वजहा खर्चा कम करि, बेन्सुक भ्वजहा बचल पैसाह लौव कामम लगाई । आपन रिटह जिन भुलाई, आपन खन्गर रिट, गुनह सिखैटि (पुस्तान्तरण) जाई । ) जयगुर्वावा ।













