छुटिहम भ्वाज कर्लसे का हुईथा ?

जिउ ओ दिमाग बिन छिप्ल कर्ना भ्वाज छुटिहमक भ्वाज हो । यहि ह अनारी भ्वाज या अलारी भ्वाज फे कह सेक्जाईट् । नेपाली भाषाम यहि ह बाल बिबाह कैजाईट् । अनारी भ्वाज कानुनी अपराध हो । अनारी भ्वाज कर्ना ओ करैना सक्कुजे कानुनी दण्दके भागेदार हुईना हुईठ् । कानुनम टोक्गैल उमेरसे कम उमेरम कर्ना वा कराजैना भ्वाज अनारी भ्वाज हो । नेपालके कानुनम २० बर्षठेसे कम उमेरम कर गैलक भ्वाजह अनारी भ्वाज कैगिल बा । नेपालक कानुन अनुसार अनारी भ्वाज कर्ना व करैना मनैन ध्यार किसिमक सजाए ओ दन्द देजैना ब्यबस्था कैगिल बा ।
अनारी भ्वाज रोकथाम ओ कम करक लाग सरकारी कार्यालय, स्थानिय निकाय, गैरसरकारी निकाए ओ ध्यार बिदेशी संस्थाहुँक्र मेरमेरिक कार्यक्रम कर्तिबाट । ध्यार जसिन बजारक गल्ली गल्लिम, चोक चोकम,गांउक भित्ता भित्ताम ओ भन्सारक छेउछाउम अनारी भ्वाज नै कर्ना हो, यि कर्लसे हुईना असर ओ दण्दक बारेम जनचेतना जगैना ध्यार मेरिक पोस्टर,पम्पेलेट टांसल देखपरट ।
ओस्तहक रेडियो, टिभिमसे घण्टौसम अनारी भ्वाज रोकथाम सम्बन्धि रेडियो जिङ्गल प्रशारण हुईलक सुन मिल्था ओ ह्यार मिल्था । अनारी भ्वाज रोकथामक लाग टिभिमसे मेरमेरिक टेलि सिरियल प्रस्तुत फे करगैलक पाजाईट । आम्हिन कना हो कलसे “ बिहेबारी २० बर्ष पारी ’’ अर्थात भ्वाज २० बर्ष पाछ कर्ना कना नारा सबसे ध्यार चर्चित हुईलक नारा हो । यि मेरमेरिक पोस्टर ओ टेलिसिरियल ह्यारबेर, रेडियो सुनबेर म्वाँर मनमा ध्यार प्रश्न खेल्ना कर्था । का छोट छोट भईया बाबुहुँक्र अनारी भ्वाजमसे दुर हुईल ट ? का अनारी भ्वाज कम हुईल ट ? का हमार समाज अनारी भ्वाजमसे अक्षुतो हुईल ट ?
हुईना ट ध्यार नि हुईल हो मै सामाजिक क्षेत्रम आबद्ध हुईलक । ध्यार खुशि लागत समाजह बुझ पैईलकम । पहिल मस्तरुवा रनहुँ । बोर्डिंङ्ग स्कुलके । मतलब निरह ध्यार चिजक । स्कुल अईना । कडा अनुशासन ओ नियममा रके अध्यापन करैना । स्कुल , बिद्यार्थी, कक्षा , टुयसन अस्तक बित दिनचर्या बोर्डिंङ्ग स्कुलक । पहिल किताबक पानमकेल देखगैलक चिज ब्यबाहारित्ताम देखजैति बा । फरक यि हुईल कि पैलह लर्कनकेल पह्रा जाए आझकाल समाज पहर्टि ओ अभियानताके रुपम बिकशित हुईटि बाटु समाजसेवाम ।
छोट छोट लर्का ओ ठर्या बठिन्यन खासम म्वाँर काम कना क्षेत्र रलकेफे याकर सम्बन्ध सि·ो समाजसेजो ज्वारल बा । छोटि छोटि भैईया बाबु हुँक्र जवान हुईनासम घर परिवार ओ समाजक बरा बरुवार भुमिका रहत । सामाजिक क्षेत्रम काम कर्टिरहल ब्याला मै समाजम रहल ध्यार चिजह लग्घुसे बुझना माँैका ओ अबसर पैईनु । हमार समाजम ध्यार किसिमक समस्या बा । बिशेष कैख बालबालिका, युबा ओ महिलनक समस्या कना हो कलसे आम्हिन ध्यार बा । यिह समस्यामसे एकठो हो छोटिहम भ्वाज कर्ना समस्या ।
अनारी भ्वाजक बारेम जानक लाग छोटि छोटि भैईया बाबु हुँकहनक अधिकार अर्थात बाल अधिकारक बारेम जान पर्ना बहुत जरुरी रथा । सामान्यरुपम कना हो कलसे बाल अधिकार कलक छोटि छोटि भैईया बाबु हुँक्र पाई पर्ना सककु अधिकार हो । बालबालिनक शारिरीक ओ मानसिक बिकाशक लाग बाल आधिकार एकदम आबश्यक रथा । सन १९८९ म बाल अधिकार सम्बन्धि अन्तराष्ट्रिय सम्मेहलनसे १८ बर्षक तरक छोटि छोटि भैईया बाबुन बालबालिका हुईट कैक कलबा । कलसे हमार देशम भर १६ बर्ष पुरा निहुईलक छोटि छोटि भैईया बाबुन बालबालिका मानल बा । आजकालिहिक छोटि छोटि भैईया बाबु जो काल्हिक देश चलैना मनै बन्ना हुईलक मार बाल अधिकारक संरक्षण ओ संम्बर्धन कर्ना राज्यक प्रमुख दायित्व हुईटिस । बाल अधिकारक लाग अप्न, हम्र ओ सक्कु जे ध्यार भुमिका ख्याल सेक्थि ओ ख्याल पर्था ।
बाल अधिकार भित्तर चार ठो खम्भा बा । यि चार खम्भाम छोटि छोटि भैईया बाबुनके सक्कु अधिकार समेटगिल बा । उ हो बाँच पैना अधिकार, बिकाश कर पईना अधिकार , बाल संरक्षणक अधिकार ओ सहभागीताके अधिकार । बाल अधिकारह नेपालके संबिधान २०७२ म फे समेटगैल बा । संबिधानम बाल अधिकारह मौलिक हकक रुपम भाग ३ के धारा ३९ म बालबालिकाके हक कैक ब्यबस्था कैगिल बा । याकर १० ठो उपधारा बाटिस । यि उपधाराम पहिचान सहितक नाम ओ जन्मदर्ता पईना, परिवार ओ राज्यसे शिक्षा, स्वास्थ्य, पालनपोषण, उचित स्याहार, खेलकुद ओ सक्कु ब्यत्तित्व बिकाशक अधिकार, कलकारखाना, खानी या जोखिमक कामम लगाई नि पा जईना, बाल बिबाह , गैरकानुनी ओसार पसार ओ अपहरण वा बन्धक बनाई नि पईना, सेना, प्रहरी वा सशस्त्र समुहम भर्ना या प्रयोग कर नि पईना, कौनो फे धार्मिक वा साँस्कृतिक प्रर्चलनक नाउँम या कौनो फे माध्यमम दुब्र्यबहार, उपेक्षा वा शारिरीक ओ मानसिक या योन जन्य कौनो फे शोषण कर नि पैना, असाहय, अनाथ , अपा·ता , द्धन्द्ध पिडित, बिस्थापित या जोखिम रलक बालबालिकाहुँकहन राज्यसे बिशेष संरक्षण ओ सुबिधा पईना ओ कानुन बमोजिम दण्दनीय हुईना कार्य हुईलसे पिडित बालबालिकाहुँकहन पिडकसे कानुन बमोजिम क्षतिपुर्ति पइैना हक जसिन ध्यार हक ओ अधिकारक ब्यबस्था नेपालक संबिधानम जो कैगैल बा ।
नेपालक कानुनमसे बाल बिबाह प्रतिबन्धित रलसेफे हमार समाज गैर कानुनी यि छोटिहमक भ्वाज से मुक्त नि हुईस्याकल हो । बाल बिबाहक कारण हमार समाजम ध्यार किसिमक बिकृति ओ समस्या फे पैडा हुईलबा । उमेर बिनपुग्ल् भ्वाज कर्लसे झट्ह बच्चा पाई बाध्य हुईना, आत्मनिर्भर बिन हुईल पारिवारिक जिम्बेवारी उठाई पर्ना, शिक्षा, स्वास्थ्य ओ रोजगारीमसे बञ्चित हुईना फे हुईथा । ओस्तहक छोटिहम भ्वाज कर्लसे शारीरिक ओ मानसिक असर फे ध्यार पर सेक्था । छोटिह उमेरम लर्कोर्या बन पर्ना । शारीर कम्जोर हुईना । दाई बाबानक जिम्बेवारी उथाई नि सेक्ना । अत्याश्यक आबश्यकता पुरा निकर सेक्ना ओ बच्चा पाईबेर ध्यार लर्कोर्यनक ज्यानफे जाईसेक्था ्। ओ कानुनी दण्द फे पईना हुईसेक्था ।
ओस्तक छोटिहम भ्वाज कर्ना ओ करैना कौनो जाहिनफे कानुन अनुसारक दण्द सजाय हुईथा । नेपालक कानुन अनुसार छोटिहम भ्वाज करैलसे मेरमेरिक दण्दक ब्यबस्था कैगिल बा । दश बर्ष पुरा नि हुईलक बाबुनके भ्वाज कर्लसे या करैलसे छ महिनाथेसे तिन बर्ष सम्मके कैद सजाय ओ एक हजारथेसे दश हजार रुप्या सम्मक जरीवाना । दश बर्षथेसे चौध बर्ष उमेर निपुग्लक बाबुनके भ्वाज कर्लसे वा करैलसे तीन महिनाथेसे एक बर्षसम कैद ओ दश हजार रुप्या सम्मके जरीवाना । चौधथेसे अठार बर्ष निपुग्लक बाबुनक भ्वाज कर्लसे वा करैलसे छ महिना सम कैद वा दश हजार रुप्या सम्मके जरीवाना वा दुनु सजाए । ओ बीस बर्ष नि पुग्लक भईया बाबुनक भ्वाज कर्लसे या करैलसे छ महिनासमके कैद या दश हजार रुप्या सम्मके जरीवाना या दुनु सजाय हुईना ब्यबस्था बा ।
छोटिहम भ्वाज कर्ना या करैना ध्यार कारण हुई सेक्था । यम्नसे सब्से बरुवार कारण अशिक्षा ओ चेतनाके अभाब हो । गरीबी, घरक अबस्थाके कारण , केका्रे दबाबक कारण ओ ध्यार प्रलोभन देखाकफे छोटिहम भ्वाज कर्ना ओ करैना कर सेक्थ । ओस्टहक आजकालिक आधुनिक जमानाम पश्चिमि संस्कृतिके ध्यार प्रभाब परलर्क हमार समाजम याकर अनुसरण करण कर खोज्ना ध्यार प्रबृतिके कारण फे छोटिहम भ्वाज हुईना हुईथा । बढ्दो आधुनिक उपकरण ओ गलत समाजिक संजालक प्रयोगसे फे ध्यार भैईया बाबुहुँक्र सिकार बन्ति बात । ज्याकर कारण छोटिह उमेरम लभम पर्ना, लौरा लार्या एकऔर प्रति आकर्षित हुईना स्वाभाबिक रलसेफे यहि ह मैया प्रेम समझके गलक कदमफे उठाईना हुईथ । ओ ध्यार जसिन अभिभाबक आपन छाई छावनकम ध्यान नि देलक कारण फे भईया बाबुहुँक्र गलत डगरम पौलि धर्ना हुईथ ।
लर्का पर्कान हुरकैना, पौँह्रैना दाई बाबनके अहम भुमिका रथा ओ रह पर्था । आपन लर्कापर्का का करत, काह जैथ, कसिन सँगत बातन यि सक्कु चिजह ख्याल कर पर्ना आबश्यक बा । ओस्तहक बाल अधिकारक बारेम प्रत्यक अभिभक हुँक्र चेतना पाई पर्ना जरुरी बा ।याकर लाग सरकारी ओ गैर सरकारी संघ संस्था मिल्क काम कर पर्ना आबश्यक बा । ओ बाल बिबाह सम्बन्धि आम्हिन जनचेतनाके कार्यक्रम कर पर्ना जरुरी बा । बाल अधिकार हमार सक्कुहनके सरोकारक बिषय हो । कौनो जे बाल बिबाह, बाल श्रम, या कौनो फे बाल अधिकारक हनन करत कलसे खबरदारी करि ओ अप्नफे बाल अधिकारक संरक्षण करी ।
जय गुरुबाबा !